توسط : رژیم غذایی در پرکاری پاراتیروئید
شاید عجیب به نظر برسد که چهار غده کوچک در پشت تیروئید بتوانند باعث بالا رفتن سطح کلسیم خون، درد استخوان، خستگی مفرط و حتی سنگ کلیه شوند.
اما این دقیقاً کاری است که پرکاری پاراتیروئید انجام میدهد. اختلالی که بسیاری از افراد از آن خبر ندارند، ولی میتواند روی سلامت عمومی بدن تأثیر جدی بگذارد.
یکی از مهمترین بخش های مدیریت این اختلال، تغذیه است. اما نه بهمعنای رژیمهای سخت و محدود کننده؛ بلکه منظور ما تغذیه ای است که علمی، دقیق و سازگار با وضعیت بدن باشد.
در این مقاله هلثی ، میخواهیم ببینیم چه مواد غذایی در پرکاری پاراتیروئید باید محدود شوند، کدام ها مفید هستند و چرا مدیریت رژیم غذایی در کنار درمان دارویی یا جراحی، میتواند کلید کنترل این بیماری باشد.
پرکاری پاراتیروئید چیست؟
یک نگاه ساده ولی علمی
غدد پاراتیروئید در پشت غده تیروئید قرار دارند و وظیفه آنها تنظیم سطح کلسیم، فسفر و ویتامین D در بدن است.
این غدد با ترشح هورمون PTH (هورمون پاراتیروئید) باعث تنظیم جذب کلسیم از استخوانها، روده و کلیه ها میشوند.
در حالت طبیعی:
هورمون PTH زمانی ترشح میشود که سطح کلسیم پایین باشد، تا تعادل برقرار شود.
در پرکاری پاراتیروئید:
هورمون PTH بیش از حد ترشح میشود، حتی زمانی که نیازی نیست.
این اتفاق باعث بالا رفتن سطح کلسیم خون (هایپرکلسمی) شده و منجر به مشکلاتی مثل:
- پوکی استخوان (به دلیل برداشت کلسیم از استخوانها)
- سنگ کلیه (به علت کلسیم بالا در ادرار)
- احساس خستگی، بیحالی یا حتی افسردگی
- اختلال در عملکرد کلیه یا گوارش
آیا تغذیه میتواند پرکاری پاراتیروئید را درمان کند؟
خیر. تغذیه به تنهایی درمان محسوب نمیشود.
اما تغذیه مناسب میتواند به موارد زیر کمک کند:
- مدیریت سطح کلسیم خون
- پیشگیری از سنگ کلیه
- حفظ سلامت استخوان ها
- کاهش علائم بیماری و بهبود کیفیت زندگی
در واقع، رژیم غذایی یک ابزار مکمل در کنار درمان دارویی یا جراحی است، نه جایگزین آن.
اصول طلایی تغذیه در پرکاری پاراتیروئید
۱. حذف کامل کلسیم؟ اشتباه رایج!
بر خلاف تصور عمومی، حذف کامل کلسیم از رژیم غذایی توصیه نمیشود.
در واقع، مصرف خیلی کم کلسیم ممکن است باعث تحریک بیشتر غدد پاراتیروئید شود و بیماری را بدتر کند.
مطالعه مرجع: Endocrine Society Guidelines, 2022 – محدودیت شدید کلسیم میتواند منجر به افزایش بیشتر PTH شود.
نکته کلیدی:
دریافت کنترل شده و متعادل کلسیم، ترجیحاً از منابع طبیعی، با نظارت پزشک بهترین گزینه است.
۲. مراقب سدیم باشید (نمک زیاد = دفع کلسیم بیشتر)
نمک زیاد باعث افزایش دفع کلسیم از کلیه ها میشود.
به همین دلیل، رژیم کم نمک میتواند از تشکیل سنگ کلیه و از دست رفتن کلسیم بدن جلوگیری کند.
چه چیزهایی سدیم زیادی دارند؟
- چیپس، کنسروها، سوسیس، فستفود
- پنیرهای شور
- غذاهای رستورانی
۳. فسفر پنهان در غذاهای صنعتی
فسفر زیاد (که اغلب در نوشابه های گازدار، گوشت های فرآوری شده و افزودنی های غذایی وجود دارد) میتواند تعادل کلسیم–فسفر را به هم بزند و بار اضافی بر کلیهها وارد کند.
مواردی که باید محدود شوند:
- نوشابه کولا
- سوسیس، کالباس، ناگت
- سسهای آماده
۴. ویتامین D: مفید ولی خطرناک اگر بی رویه مصرف شود
ویتامین D باعث افزایش جذب کلسیم میشود.
در پرکاری پاراتیروئید، مصرف خودسرانه مکمل های ویتامین D ممکن است به افزایش بیش از حد کلسیم خون منجر شود.
توصیه:
تنها در صورت کمبود تأییدشده توسط پزشک و با دوز مشخص، مصرف شود.
۵. نوشیدن آب، راه نجات کلیه ها
یکی از عوارض شایع پرکاری پاراتیروئید، تشکیل سنگ کلیه است. نوشیدن آب کافی، مهمترین اقدام پیشگیرانه در این زمینه است.
- روزانه حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان آب
- نوشیدن منظم، نه فقط هنگام تشنگی
چه غذاهایی مفید هستند؟
| گروه غذایی | دلیل مفید بودن |
| سبزیجات تازه | سرشار از فیبر، آنتیاکسیدان و پتاسیم |
| میوه ها (مخصوصاً سیب، پرتقال، کیوی) | کمک به حفظ تعادل الکترولیت ها و افزایش مایعات بدن |
| غلات کامل (جو، نان سبوسدار) | فیبر بالا و فسفر پایین |
| ماهیهای کمچرب | منبع پروتئین بدون افزودنی های فسفردار |
| روغن زیتون | چربی سالم، بدون تأثیر منفی روی کلسیم |
سؤالات متداول کاربران
۱. آیا باید مصرف لبنیات را قطع کنم؟
خیر. مصرف کنترلشده و بر اساس سطح کلسیم خون باید ادامه یابد. حذف کامل توصیه نمیشود.
۲. میتوانم بدون دارو، فقط با رژیم بیماری را کنترل کنم؟
تغذیه نقش کمکی دارد، اما درمان اصلی ممکن است دارویی یا حتی جراحی باشد.
۳. آیا مکمل کلسیم و D برای من خطرناک است؟
در پرکاری پاراتیروئید، مصرف مکملها باید فقط با نسخه پزشک انجام شود. مصرف خودسرانه میتواند خطرناک باشد.
۴. آیا باید گیاهخواری کنم؟
خیر. رژیم متعادل با منابع حیوانی و گیاهی کنترل شده بهترین گزینه است.
۵. غذاهایی مثل بادام یا تخمه که کلسیم دارند چطور؟
باید در حد تعادل مصرف شوند. منابع گیاهی کلسیم هم باید مدیریت شوند.
بیشتر بخوانید: خواص رژیم فستینگ | بررسی علمی فواید روزه داری متناوب برای بدن
جمع بندی: بدن شما نیاز به تعادل دارد، نه حذف کامل
پرکاری پاراتیروئید یک اختلال پیچیده است که اگر چه با تغذیه ایجاد نمیشود، اما با تغذیه درست میتوان آن را کنترل کرد.
کلید اصلی، حذف کامل نیست؛ بلکه تعادل هوشمندانه بین کلسیم، فسفر، سدیم و ویتامین D است.
با انتخاب های تغذیه ای آگاهانه، نه تنها سطح کلسیم بدنتان را بهتر کنترل میکنید، بلکه سلامت استخوان، کلیه و انرژی روزانه تان را هم حفظ میکنید.
منابع :
- Endocrine Society Clinical Guidelines (2022) – Hyperparathyroidism and Nutritional Management
- Mayo Clinic – Hyperparathyroidism Overview
- National Kidney Foundation – Diet in Calcium and Phosphorus Disorders
- Harvard Health – How Diet Affects Parathyroid Function
- Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism (2023) – Effects of Diet on Parathyroid Hormone Secretion
