توسط : PMS چیست؟
نوسانات خلقی قبل از قاعدگی، یک واقعیت بیولوژیک نه ضعف شخصیتی
آیا تا به حال چند روز قبل از شروع قاعدگی احساس کردهاید بی دلیل زودرنج یا خسته اید؟ یا اینکه ناگهان هوس خوردن غذاهای خاص پیدا میکنید، بی خواب میشوید یا حتی با تغییرات پوستی مواجه میشوید؟ اگر پاسختان مثبت است، احتمالاً با یکی از رایج ترین پدیده های فیزیولوژیک زنان یعنی PMS یا سندروم پیش از قاعدگی رو به رو هستید.
PMS نه افسانه است، نه اغراق. این اختلال واقعی و شناخته شده ای است که بیش از ۸۰٪ از زنان در دوره ای از زندگی خود آن را تجربه میکنند. اما خبر خوب این است که اگر شناخت درستی از آن داشته باشید، میتوانید با آن بهتر کنار بیایید و از زندگی روزانه خود عقب نمانید.
در این مقاله، هر آنچه لازم است درباره علل، علائم، تشخیص و کنترل PMS بدانید، به صورت علمی و متناسب با شرایط زنان ایرانی، ارائه شده است.
PMS چیست؟ تعریف پزشکی و علمی سندروم پیش از قاعدگی
PMS مخفف “Premenstrual Syndrome” به معنای “سندروم پیش از قاعدگی” است. این اختلال شامل مجموعهای از علائم جسمی، روحی و رفتاری است که معمولاً در یک تا دو هفته آخر چرخه قاعدگی (یعنی در فاز لوتئال) ظاهر شده و با شروع پریود یا کمی پس از آن فروکش میکنند.
از نظر پزشکی، وقتی این علائم آنقدر شدید شوند که زندگی روزمره یا روابط فرد را مختل کنند، دیگر نمیتوان آن را طبیعی یا گذرا دانست و باید به دنبال راهکارهای درمانی بود.
علائم PMS؛ از درد تا نوسانات احساسی
علائم PMS متنوع و در هر فرد متفاوت هستند. به طور کلی میتوان آنها را به دو دسته اصلی تقسیم کرد:
الف) علائم جسمانی
- درد در ناحیه شکم یا کمر
- نفخ و احتباس آب در بدن
- حساسیت و درد سینه ها
- سردرد یا میگرن های دوره ای
- تغییرات در اشتها و هوس غذایی
- خستگی و کاهش انرژی
- جوش زدن یا آکنه
ب) علائم روانی و رفتاری
- تحریک پذیری یا زودرنجی
- افسردگی یا احساس غم بیدلیل
- بی خوابی یا خواب آلودگی مفرط
- عدم تمرکز یا فراموشی موقت
- احساس طرد، بیارزشی یا ناامیدی
- کاهش میل جنسی
- تنش یا اضطراب در روابط بینفردی
دلایل علمی بروز PMS؛ نقش هورمون ها و مغز
علت دقیق PMS هنوز بهطور قطعی مشخص نیست، اما تحقیقات پزشکی چند عامل کلیدی را شناسایی کرده اند:
| عامل | توضیح علمی |
| نوسانات سطح استروژن و پروژسترون | تغییرات در این هورمونها در اواخر چرخه قاعدگی مستقیماً بر عملکرد مغز و سیستم عصبی اثر میگذارند. |
| کاهش سطح سروتونین | سروتونین که به “هورمون شادی” معروف است، در فاز پیش از قاعدگی افت میکند و باعث افسردگی، اضطراب یا تحریک پذیری میشود. |
| عدم تعادل نوروترنسمیترها | ناقلهای عصبی مانند دوپامین و GABA نیز دچار نوسان شده و خلق و خو را تحت تأثیر قرار میدهند. |
| فاکتورهای ژنتیکی و ارثی | مطالعات دوقلوها نشان دادهاند PMS میتواند زمینه ژنتیکی داشته باشد. |
| سبک زندگی پر استرس، تغذیه نادرست و کمتحرکی | همه این عوامل میتوانند شدت علائم را بیشتر کنند. |
چگونه بفهمیم که علائم ما به دلیل PMS است؟
برای تشخیص PMS، پزشک معمولاً به بررسی الگوی چرخه قاعدگی و تطبیق آن با علائم مراجعه میکند. بهترین کار این است که حداقل به مدت دو ماه، تقویمی از علائم خود تهیه کنید.
اگر علائم در هر چرخه، به طور منظم در روزهای قبل از قاعدگی ظاهر و با شروع پریود کاهش یابند، احتمال بالایی وجود دارد که با PMS روبرو هستید.
PMDD چیست؟ تفاوت آن با PMS
PMDD (اختلال دیسفوریک پیش از قاعدگی)، نوع شدید تر و ناتوان کننده تر PMS است که با علائمی مثل:
- افسردگی شدید
- نوسانات خلقی شدید
- اختلال خواب جدی
- افکار آسیب به خود
همراه است. این اختلال نیاز به مداخلات روانپزشکی و دارویی تخصصی دارد و نباید با PMS ساده اشتباه گرفته شود.
روش های علمی برای کاهش و کنترل علائم PMS
۱. فعالیت بدنی منظم
ورزش منظم میتواند با افزایش اندورفین و بهبود گردش خون، علائم جسمی و روحی PMS را کاهش دهد.
۲. مدیریت استرس
تمرین تنفس عمیق، یوگا، مدیتیشن، خواب باکیفیت و کاهش مصرف کافئین و قندهای ساده، در کنترل خلق بسیار مؤثرند.
۳. درمان دارویی
در موارد شدید، پزشک ممکن است یکی از موارد زیر را تجویز کند:
- داروهای ضد افسردگی (SSRIs)
- داروهای ضد التهاب مانند ایبوپروفن
- قرصهای جلوگیری برای تنظیم نوسانات هورمونی
۴. مکمل های تأیید شده
مصرف زیر نظر پزشک:
- منیزیم
- کلسیم
- ویتامین B6
- ویتامین E
تغذیه در دوران PMS؛ نکات ساده اما مؤثر
گرچه نسخه رژیمی نمینویسیم، اما لازم است بدانید:
- مصرف غذاهای کم نمک، پر فیبر و حاوی کربوهیدرات های پیچیده (مثل برنج قهوه ای، جو، سبوس دارها) کمک شایانی به کنترل نوسانات خلق میکند.
- نوشیدن آب کافی و پرهیز از فست فود و مواد قندی شدیداً توصیه میشود.
سوالات متداول کاربران
آیا PMS طبیعی است یا نیاز به درمان دارد؟
پاسخ بستگی به شدت آن دارد. اگر زندگی روزانه را مختل کرده، باید حتماً ارزیابی پزشکی شوید.
آیا PMS با یائسگی قطع میشود؟
بله، با پایان قاعدگی و تغییرات هورمونی دائمی، علائم PMS به طور طبیعی از بین میرود.
آیا دختران نوجوان هم PMS دارند؟
بله. از ابتدای بلوغ و شروع اولین پریود، PMS میتواند ظاهر شود.
جمع بندی: خودشناسی، کلید مدیریت PMS است
شناخت بدن، چرخه قاعدگی، و ارتباط بین نوسانات هورمونی و احساسات، یکی از مهمترین گام ها در حفظ سلامت روان و جسم زنان است. اگر علائم PMS زندگیتان را تحت تأثیر قرار داده، تنها نیستید. این اختلال رایج، قابل درمان و قابل مدیریت است.
گام اول را با آگاهی بردارید؛ از امروز، چرخه تان را ثبت کنید و مراقب خود باشید.
منابع
- Mayo Clinic – Premenstrual Syndrome (PMS) Overview
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG)
- National Institutes of Health – PMS Clinical Trials
- Harvard Health – Coping with Premenstrual Syndrome
- Journal of Women’s Health – Nutritional and Lifestyle Approaches to PMS
