رژیم غذایی قلیایی چیست و چه فوایدی دارد؟ + بررسی عوارض

رژیم غذایی قلیایی چیست؟

رژیم قلیایی یا Alkaline Diet یکی از ترندهای پر طرفدار در سالهای اخیر است. بسیاری از صفحات شبکه‌ های اجتماعی ادعا میکنند این رژیم میتواند از سرطان جلوگیری کند، وزن را کاهش دهد و بدن را قلیایی‌ تر کند. اما آیا واقعاً چنین چیزی ممکن است؟
مطالعات تازه نشان داده‌ اند که برخی از این ادعاها اغراق‌ آمیز است، اما در عین حال، پیروی هوشمندانه از این رژیم می‌تواند مزایای واقعی و غیر مستقیم برای سلامتی داشته باشد. در این مقاله با تکیه بر منابع علمی جدید، به زبان ساده و کاربردی، همه چیز را بررسی میکنیم.

رژیم قلیایی چیست؟

ایده اصلی رژیم قلیایی این است که غذاها بعد از هضم، پسماندی  با خاصیت اسیدی یا قلیایی در بدن بر جا میگذارند:

• غذاهای قلیایی‌ زا: میوه‌ها، سبزیجات، مغزها، دانه‌ها.
• غذاهای اسیدزا: گوشت قرمز، لبنیات پرچرب، قندها و غذاهای فرآوری‌ شده.

هدف رژیم قلیایی: کاهش غذاهای اسیدزا و افزایش مصرف مواد قلیایی برای «متعادل‌ سازی» بدن.

آیا رژیم قلیایی واقعاً pH بدن را تغییر میدهد؟

• pH خون همیشه در محدوده ۷٫۳۵ تا ۷٫۴۵ ثابت نگه داشته میشود؛ کلیه‌ها و ریه‌ها این تعادل را تنظیم میکنند.
• تغییر رژیم غذایی نمی‌تواند pH خون را جابه‌جا کند، فقط pH ادرار تغییر میکند.
• بنابراین ادعاهایی مثل «قلیایی کردن خون برای جلوگیری از سرطان» علمی نیستند.

شواهد علمی جدید

۱. سلامت استخوان‌ها

• مرور مقالات نشان داده است رژیم قلیایی به‌ طور مستقیم تراکم استخوان را تغییر نمیدهد.
• اما مصرف بالای میوه و سبزی باعث کاهش دفع کلسیم از ادرار می‌شود و این میتواند به حفظ سلامت استخوان کمک کند.

۲. پیشگیری از سرطان

• طبق گزارش AICR (۲۰۲۵): هیچ مدرک علمی معتبر برای پیشگیری یا درمان سرطان توسط رژیم قلیایی وجود ندارد.
• آنچه به سلامت کمک میکند، افزایش مصرف غذاهای گیاهی و آنتی‌اکسیدان‌ ها است، نه تغییر pH خون.

۳. کاهش وزن و التهاب

• مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۳ نشان داد رژیم گیاهی کم‌اسید همراه با ورزش هوازی باعث کاهش BMI حدود ۵٪ و بهبود عملکرد ورزشی شد
• تحقیق جدید (۲۰۲۴–۲۰۲۵) نشان داد رژیم گیاهی با بار اسیدی کمتر می‌تواند التهاب را کاهش دهد و در ۱۶ هفته حدود ۶ کیلو کاهش وزن ایجاد کند

۴. سلامت کلیه و فشار خون

• رژیم‌ های کم‌ اسید (غنی از میوه و سبزی) می‌توانند عملکرد کلیه را بهبود داده و فشار خون را کاهش دهند، به‌ویژه در بیماران کلیوی

مزایای رژیم قلیایی

1. افزایش مصرف میوه و سبزیجات → بهبود قلب و گوارش.
2. کاهش گوشت‌ های فرآوری‌شده و قندها → کاهش دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی.
3. دریافت فیبر و ویتامین بیشتر → کنترل وزن و تقویت ایمنی.
4. کاهش التهاب → کمک به مدیریت بیماری‌های مزمن.

معایب و محدودیت‌ ها

• شواهد علمی برای تغییر pH خون یا پیشگیری از سرطان کافی نیست.
• حذف کامل پروتئین حیوانی می‌تواند به کمبود آهن، روی و B12 منجر شود.
• تبلیغات اغراق‌ آمیز ممکن است افراد را از درمان‌ های پزشکی معتبر منحرف کند.

اشتباهات رایج 

• تصور غلط که رژیم قلیایی جایگزین درمان سرطان است.
• حذف کامل گوشت و لبنیات بدون جایگزین علمی.
• پیروی کورکورانه از توصیه‌های فضای مجازی بدون نظر متخصص تغذیه.

بیشتر بخوانید:  غذاهای رژیم کتوژنیک چیست؟ معرفی کامل خوراکی‌ های مجاز و مفید

سوالات متداول کاربران

۱) آیا رژیم قلیایی برای همه مفید است؟
برای افراد سالم، افزایش مصرف میوه و سبزی مفید است؛ اما حذف کامل گروه‌ های غذایی خطرناک است.

۲) آیا رژیم قلیایی جلوی سرطان را میگیرد؟
خیر. هیچ شواهد علمی این ادعا را تأیید نکرده است.

۳) آیا رژیم قلیایی باعث کاهش وزن می‌شود؟
به‌طور غیرمستقیم بله، چون غذاهای پرکالری و فرآوری‌ شده حذف میشوند.

۴) pH خون با این رژیم تغییر میکند؟
خیر. فقط pH ادرار تغییر میکند.

۵) آیا آب قلیایی واقعاً مؤثر است؟
شواهد علمی کافی وجود ندارد.

۶) آیا رژیم قلیایی برای بیماران کلیوی مفید است؟
در برخی موارد بله، زیرا بار اسیدی را کاهش می‌دهد.

۷) آیا این رژیم طولانی‌ مدت امن است؟
اگر متعادل باشد و کمبودها با برنامه‌ریزی جبران شوند، بله.

جدول باید ها و نباید ها

چک‌ لیست عملی سریع

• روزانه ۵ وعده میوه و سبزی بخورید.
• مصرف قند و گوشت فرآوری‌ شده را کاهش دهید.
• غلات کامل و حبوبات را بیشتر کنید.
• در اجرای رژیم افراط نکنید؛ تعادل کلید سلامتی است.

جمع‌ بندی

رژیم قلیایی نمیتواند pH خون را تغییر دهد و شواهد علمی کافی برای پیشگیری یا درمان سرطان ندارد. اما به دلیل تأکید بر میوه و سبزی، کاهش غذاهای فرآوری‌ شده و افزایش فیبر، میتواند در کاهش وزن، بهبود سلامت قلب، کلیه و حتی کاهش التهاب نقش داشته باشد.
بهترین رویکرد این است که اصول مثبت رژیم قلیایی را در یک سبک زندگی متعادل بگنجانید، بدون افراط و اغراق.

منابع

• Healthline. The Alkaline Diet Myth. Updated Nov 2023.
• MD Anderson Cancer Center. Alkaline Diet: What cancer patients should know. 2024.
• AICR. Does the Alkaline Diet Cure Cancer? March 2025.
• Frontiers in Nutrition. Effects of alkaline diet and aerobic exercise on BMI. 2023.
• The Times. Is this new diet the secret to weight loss? Jan 2025.
• Verywell Health. Acid-base foods and health. 2024.